ལག་འཁོར་གྱི་ལཱ་འགན་ག་ཅི་སྨོ?

འཕྲུལ་རིག་གི་ལག་ལེན་དང་ ཅ་ཆས་ཚད་འཛིན་ལ་སོགས་པའི་ ལཱ་གི་ས་སྒོ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་རང་ ལག་འཁོར་ཚུ་གིས་ གཞི་རྟེན་དང་ ལག་ལེན་གྱི་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་ ཁུ་སིམ་སིམ་སྦེ་ ཁག་ཆེ་བའི་འགན་ཁུར་འབགཔ་ཨིན། བཟོ་གྲྭའི་ཅ་ཆས་སྦོམ་ཚུ་ གཏན་གཏན་སྦེ་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི་ལས་ ཉིན་བསྟར་གྱི་ལག་ཆས་ཚུ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་ཚུན་ཚོད་ ལག་འཁོར་ཚུ་ ཁོང་རའི་འཕྲུལ་རིག་གི་བཟོ་བཀོད་དང་ སྟབས་བདེ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་མི་ཚུ་ མི་དང་ཅ་ཆས་ཚུ་ མཐུད་འབྲེལ་འབད་མི་ ཁག་ཆེ་བའི་ "ཟམ་" ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།

ནང་དོན་རེའུ་མིག།

1. ལག་འཁོར་གྱི་གཞི་རྩའི་ངེས་ཚིག་དང་གྲུབ་ཚུལ།
(ང) ངེས་ཚིག།
(II) བཟོ་བཀོད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།
2. བཟོ་གྲྭའི་ཁྱབ་ཁོངས་ནང་ལག་འཁོར་གྱི་གཙོ་བོའི་འགན་འཁྲི།
(I) འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ཚད་གཞི་ཚུ་ གཏན་གཏན་སྦེ་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི།
(II) ཛ་དྲག་བཀོལ་སྤྱོད་དང་ཉེན་སྲུང་འགན་ལེན།
(༣) ལྷན་ཐབས་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་ རྐྱེན་སེལ་དང་ རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་ནི།
3. ཞི་བའི་དང་སྤྱིར་བཏང་གི་སྒྲིག་ཆས་ནང་ལག་འཁོར་གྱི་འགན་འཁྲི།
(ང) ཉིན་རེའི་ལག་ཆ་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་སྟབས་བདེ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བ།
(༢) ལུས་རྩལ་དང་ བསྐྱར་གསོའི་ཅ་ཆས་ཚུ་ གྲོགས་རམ་འབད་ནི།
(III) སྒྱུ་རྩལ་གསར་རྩོམ་དང་ལག་-བཟོས་པའི་ལག་ཆ།
4. ལག་འཁོར་གྱི་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་ཕྱོགས་དང་གསར་གཏོད་ལག་ལེན།
(I) རྒྱུ་ཆ་དང་བྱ་རིམ་གསར་གཏོད།
(II) རིག་ནུས་མཉམ་བསྲེས་འཚོལ་ཞིབ།
(III) Cross-མངའ་ཁོངས་རྒྱ་བསྐྱེད་ཀྱི་ལག་ལེན།
༥ ལག་འཁོར་བཟོ་གྲྭའི་ཁྲོམ་རའི་གནས་བབ་དང་གནས་སྡུད་ཤེས་རྟོགས།
(I) ཁྲོམ་རའི་ཚད་གཞི་དང་འཕེལ་རྒྱས།
(༢) ལུང་ཕྱོགས་ཁྲོམ་རའི་བགོ་འགྲེམས།
(III) འགྲན་རྩོད་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་དཔེ་མཚོན་ཁེ་ལས།
6. མཇུག་སྡོམ།

ལག་འཁོར་གྱི་གཞི་རྩའི་ངེས་ཚིག་དང་བཟོ་བཀོད།
(ང) ངེས་ཚིག འགྲེལ་བཤད།
ལག་འཁོར་ཟེར་མི་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ཅ་ཆས་ཀྱི་ ཤིང་ཆས་གུ་བཙུགས་ཏེ་ཡོད་མི་ སྒོར་སྒོར་གྱི་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཆ་ཤས་ཅིག་ལུ་ གོཝ་ཨིནམ་ད་ དེ་ཡང་ ལག་ཆས་ཀྱི་ ཚད་འཛིན་དང་ ཡང་ན་ བདེ་སྒྲིག་འབད་ནིའི་ ལཱ་འགན་ཚུ་ ཧ་གོ་ཐབས་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་གིས་ ལག་ཐོག་ལས་ བསྒྱིར་ཚུགས། རྒྱུ་ཆ་འདི་ནང་ ལྕགས་དང་ གྱིབ་ཤོག་ དེ་ལས་ འགྱིབ་ཀྱི་ ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིནམ་ད་ སྦོམ་ཆུང་འདི་ ལག་ལེན་གྱི་ གནས་སྟངས་ལུ་རག་ལསཔ་ཨིན།

(II) བཟོ་བཀོད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།
ལགཔ་གི་འཁོར་ལོ་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ མཐའ་མཚམས་དང་ མགུ་ཏོ་ དེ་ལས་ དབུས་ཚུ་ལས་ གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན། རིམ་འདི་གིས་ བཀོལ་སྤྱོད་པ་ལུ་ བཀག་ཐབས་བྱིནམ་ཨིནམ་དང་ ལ་ལུ་ཅིག་ ཨེན་ཊི་-བཤུད་བཀོད་བཀོད་རིས་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཡང་ན་ ཨེན་ཊི་-བཤུད་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་གིས་ བཀབ་ཡོདཔ་ཨིན། མགྱོགས་ཚད་སྤེལ་ནིའི་དོན་ལུ་ རིམ་དང་ ཧབ་འདི་ མཐུདཔ་ཨིན། ལག་འཁོར་གྱི་བསྒྱིར་ཚད་འདི་གིས་ འཕྲུལ་ཆས་ཆ་ཤས་ཚུ་གི་ལཱ་འགན་འདི་ ཕན་ནུས་ཅན་སྦེ་ བཏང་ཚུགསཔ་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ འཕྲུལ་ཆས་དང་ གཞན་མི་ཆ་ཤས་ཚུ་གི་ ཤིང་ཆས་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུད་དེ་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཧབ་འདི་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།

བཟོ་གྲྭའི་ཁྱབ་ཁོངས་ནང་ལག་འཁོར་གྱི་འགན་འཁྲི་གཙོ་བོ།
(I) འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ཚད་གཞི་ཚུ་ གཏན་གཏན་སྦེ་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི།
གཏན་གཏན་འཕྲུལ་ཆས་བཟོ་གྲྭ་ནང་ དཔེར་ན་ སི་ཨེན་སི་འཕྲུལ་ཆས་ལག་ཆས་ཚུ་ ལག་འཁོར་ཚུ་ ལག་ཐོག་ལས་ ཕིན་- བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ གཙོ་བོ་ཆ་ཤས་ཚུ་ཨིན། ལག་འཁོར་འདི་བསྒྱིར་མི་འདི་གིས་ བཀོལ་སྤྱོད་པ་གིས་ ལག་ཆས་འདི་གི་འགྱོ་སའི་ཐག་རིང་ཚད་དང་ ལཱ་འབད་སའི་སྟེགས་བུ་གི་གནས་སྤོ་ས་ དེ་ལས་ གཞན་མི་ཚད་གཞི་ཚུ་ གཏན་གཏན་སྦེ་ ༠.༠༡ ཨེམ་ཨེམ་ཡང་ན་ དེ་ལས་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ ཚད་འཛིན་འབད་ཚུགས། འདོན་སྤེལ།: ༢༠༡༡/༠༤/༢༠ རིག་པ།(༡) འབྲུག་ལུ་བཙག་འཐུའི་ དྲི་བ་དྲིས་ལན་འབད་བའི་བསྒང་ཡོདཔ། འབྲུག་ལུ་བཙོན་ཁང་ནང་ལུ་བཙོན་པ་ ༡༠༠ ལྷག་ཡོདཔ།

(II) ཛ་དྲག་བཀོལ་སྤྱོད་དང་ཉེན་སྲུང་འགན་ལེན།
བཟོ་གྲྭའི་ཐོན་སྐྱེད་ནང་ རང་བཞིན་ཚད་འཛིན་ལམ་ལུགས་འདི་ འཐུས་ཤོར་བྱུང་པའི་སྐབས་ ཡང་ན་ གློ་བུར་གྱི་ བར་འཛུལ་འབད་དགོཔ་ཐོན་པའི་སྐབས་ ལག་འཁོར་འདི་ བློ་གཏད་ཅན་གྱི་ གློ་བུར་གྱི་ ལག་ལེན་ཐབས་ལམ་ཅིག་ལུ་འགྱུརཝ་ཨིན། རྫས་ཁམས་ཐོན་སྐྱེད་འཕྲུལ་ཆས་སྦོམ་ཚུ་གི་ བརྡ་རྟགས་ཚད་འཛིན་ནང་ ལག་འཁོར་འདི་གིས་ གློག་མེ་བཀོལ་སྤྱོད་འབད་མི་དང་གཅིག་ཁར་ མཉམ་འབྲེལ་འབདཝ་ཨིན། གློག་མེ་ལམ་ལུགས་འདི་ འཐུས་ཤོར་བྱུང་པའི་སྐབས་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་གིས་ ཉེན་ཁ་ཅན་གྱི་བརྡ་བརྒྱུད་ཚུ་ འཐོན་འགྱོ་ནི་བཟུམ་གྱི་ བརྡུང་རྫོབ་ཚུ་ མ་འབྱུང་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལགཔ་གི་འཁོར་ལོ་འདི་ བསྒྱིར་ཏེ་ ལག་ཐོག་ལས་ གློག་མེ་གི་སྒོ་ཕྱེ་ནི་དང་ ཡང་ན་ སྒོ་བསྡམ་ཚུགས། བཟོ་གྲྭའི་གནས་སྡུད་དང་འཁྲིལཝ་ད་ རྫས་སྦྱོར་ལས་སྡེ་སྦོམ་ཚུ་གི་ གཙོ་བོ་གི་ བརྡ་རྟགས་བརྒྱ་ཆ་༨༠ ལྷགཔ་ཅིག་ གློ་བུར་གྱི་ ལཱ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ མཐའ་མའི་ ངེས་གཏན་སྦེ་ ལགཔ་འཁོར་ལོ་ཚུ་ བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

(༣) ལྷན་ཐབས་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་ རྐྱེན་སེལ་དང་ རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་ནི།
ཅ་ཆས་གསརཔ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་དང་ རྐྱེན་སེལ་འབད་བའི་སྐབས་ ཡང་ན་ དུས་རྒྱུན་གྱི་ཉམས་བཅོས་འབད་བའི་སྐབས་ ལག་འཁོར་འདི་གིས་ འཕྲུལ་རིག་མཁས་མཆོག་ཚུ་ལུ་ ཅ་ཆས་ཚུ་ ལག་ཐོག་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་བཅུག་ནི་དང་ ཆ་ཤས་རེ་རེ་གི་ ལག་ལེན་གནས་སྟངས་ཚུ་ བརྟག་དཔྱད་འབད་བཅུགཔ་ཨིན། རླུང་ནུས་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་པའི་སྐབས་ འཕྲུལ་རིག་མཁས་མཆོག་ཚུ་གིས་ ལག་ཐོག་ལས་ ལགཔ་གི་འཁོར་ལོ་འདི་ དབུས་སུ་བསྒྱིར་ཏེ་ ལྕགས་ཐག་ཚུ་ ལག་ཐོག་ལས་ བསྒྱིར་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་མ་ཚད་ བརྒྱུད་འཕྲིན་ལམ་ལུགས་དང་ བཱེ་རིང་དང་ གཞན་མི་ཆ་ཤས་ཚུ་གི་ ལཱ་འབད་ཐངས་ཚུ་ བརྟག་དཔྱད་འབད་དེ་ རླུང་ནུས་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགསཔ་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ སྐྱོན་ཚུ་ དུས་འཕྲལ་ལས་ བརྟག་དཔྱད་འབད་ཚུགས།

ཞི་བའི་དང་སྤྱིར་བཏང་འཕྲུལ་ཆས་ནང་ལག་འཁོར་གྱི་འགན་ཁུར།
(I) ཉིན་རེའི་ལག་ཆ་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་སྟབས་བདེ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བ།
ལག་འཁོར་འདི་ཡང་ ཞི་བའི་ལག་ཆས་ཚུ་ནང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། དཔེར་ན་ ལག་ཐོག་ལས་ ཕོརཀ་ལིཕཊ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་གིས་ ལགཔ་འཁོར་ལོ་བསྒྱིར་ཏེ་ ཕོརཀ་ལིཕཊ་གི་ ཡར་འཐེན་དང་ གཡོ་འགུལ་ དེ་ལས་ གཞན་མི་བྱ་བ་ཚུ་ ཚད་འཛིན་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཅ་ཆས་ཚུ་ཡང་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ འབག་ཚུགས་ནི་ཨིན་པས། འདོན་སྤེལ།: ༢༠༡༠/༠༣/༠༣ རིག་པ།(༠) འདི་ཡང་ འབྲུག་རྒྱང་བསྒྲགས་ལས་འཛིན་གྱིས་ འབྲུག་རྒྱང་བསྒྲགས་ལས་འཛིན་གྱི་ འགོ་དཔོན་ཚུ་ལུ་ བརྡ་འཕྲིན་ཅིག་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན། འ་ནི་ལག་འཁོར་ཚུ་གིས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཐངས་འདི་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་བཟོ་སྟེ་ སྤྱིར་བཏང་ལག་ལེན་པ་ཚུ་གིས་ མགུ་རྙོག་དྲགས་ཀྱི་སྦྱོང་བརྡར་མེད་པར་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགསཔ་ཨིན།

(༢) ལུས་རྩལ་དང་ བསྐྱར་གསོའི་ཅ་ཆས་ཚུ་ གྲོགས་རམ་འབད་ནི།
ལུས་རྩལ་གྱི་ཅ་ཆས་ དཔེར་ན་ བསྐྱར་གསོའི་སྦྱོང་བརྡར་གྱི་ཅ་ཆས་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ ལག་འཁོར་ཚུ་ ལུས་སྦྱོང་གི་ཤུགས་ཚད་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནི་དང་ ལུས་སྦྱོང་གི་ལམ་ཕྱོགས་ཚད་འཛིན་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། བསྐྱར་གསོ་ནདཔ་ཚུ་གིས་ རང་སོའི་བསྐྱར་གསོ་གོང་འཕེལ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ སྦྱོང་བརྡར་གྱི་ཚད་གཞི་ཚུ་ བདེ་སྒྲིག་འབད་དེ་ ལགཔ་འཁོར་ལོ་བསྒྱིར་ཏེ་ མི་སྒེར་གྱི་བསྐྱར་གསོ་སྦྱོང་བརྡར་ཐོབ་ཚུགས། དེ་དང་དུས་མཚུངས་ ལག་འཁོར་གྱི་བསྒྱིར་བའི་ལག་ལེན་འདི་ ལཱ་གཡོག་དང་མཐུན་པའི་ཁར་ ལག་པའི་སྟོབས་ཤུགས་དང་ མཉམ་འབྲེལ་འབད་ནི་ལུ་ཡང་ ལྷན་ཐབས་ཀྱི་འགན་ཁུར་ངེས་ཏིག་ཡོདཔ་ཨིན།

(III) སྒྱུ་རྩལ་གསར་གཏོད་དང་ལག་-བཟོས་པའི་ལག་ཆ།
རྫ་ཆས་འཕེན་འཕྲུལ་ཆས་བཟུམ་གྱི་ སྒྱུ་རྩལ་གསར་གཏོད་ཀྱི་ལཱ་ནང་ ལགཔ་གི་འཁོར་ལོ་འདི་ བསྒྱིར་མི་འདི་གིས་ འཕེན་ཐངས་ཀྱི་མགྱོགས་ཚད་འདི་ ཚད་འཛིན་འབད་ཚུགས། རྫ་བཟོཔ་གིས་ དབྱིབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྫ་བཟོའི་ལཱ་ཚུ་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ གསར་བཟོའི་དགོས་མཁོ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ མགྱོགས་ཚད་བསྒྱུར་བཅོས་འབདཝ་ཨིན། ལག་ཐོག་ཤིང་བཟོ་འཕྲུལ་ཆས་ནང་ ལག་འཁོར་འདི་ ལག་ཆས་འཚོ་བཅུད་དང་ ཤིང་འཁོར་སྐྱོད་ཚུ་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ལག་བཟོཔ་ཚུ་ལུ་ ཤིང་བཟོའི་ཐོན་སྐྱེད་ལེགས་ཤོམ་བཟོ་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལག་འཁོར་འདི་གིས་ སྒྱུ་རྩལ་གསར་བསྐྲུན་དང་ ལག་-བཟོ་མི་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་དོན་ལུ་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་དང་ ཚད་འཛིན་འབད་བཏུབ་པའི་ བཀོལ་སྤྱོད་ཐབས་ལམ་བྱིནམ་ཨིན།

ལག་འཁོར་གྱི་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་ཕྱོགས་དང་གསར་གཏོད་ལག་ལེན།
(I) རྒྱུ་ཆ་དང་བྱ་རིམ་གསར་གཏོད།
དངོས་པོའི་ཚན་རིག་གོང་འཕེལ་འགྱོ་བའི་བསྒང་ལས་ ལག་འཁོར་གྱི་དངོས་པོ་ཚུ་ དུས་རྒྱུན་དུ་ དུས་མཐུན་བཟོཝ་ཨིན། ཀམ་པོ་སིཊ་ལག་འཁོར་གསརཔ་ཚུ་ལུ་ ལྗིད་ཚད་མར་ཕབ་དང་ སྒྲིང་སྒྲིང་མཐོ་དྲགས་ དེ་ལས་ ཟད་འགྲོ་མར་ཕབ་འབད་ཚུགས་པའི་ ཁྱད་ཆོས་ཡོདཔ་ལས་ མཚོ་གྲུའི་ཅ་ཆས་དང་ ཟ་འཐུང་བཟོ་གྲྭའི་ཅ་ཆས་བཟུམ་གྱི་ དམིགས་བསལ་གྱི་མཐའ་འཁོར་ནང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དཔེར་ན་ ཟ་འཐུང་བཟོ་སྐྲུན་འབད་མི་ ལས་སྡེ་ཅིག་གིས་ བཟོ་སྐྲུན་གྱི་བྱ་རིམ་ནང་ འཕྲོད་བསྟེན་དང་ ཉེན་སྲུང་དང་ལྡནམ་སྦེ་ བཞག་ཐབས་ལུ་ ཕྲ་འབུཔ་བཀག་ཐབས་འབད་མི་ གྱིབ་ཤོག་ལག་འཁོར་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་དང་གཅིག་ཁར་ ༣ཌི་པར་སྐྲུན་འཕྲུལ་རིག་འདི་ཡང་ ལག་འཁོར་ཚུ་ རང་མོས་བཟོ་ནི་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ལས་ དེ་གིས་ མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ མི་ངོ་རྐྱང་དང་ དམིགས་བསལ་གྱི་བཟོ་བཀོད་ཀྱི་ ལག་འཁོར་ཚུ་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།

(II) རིག་ནུས་མཉམ་བསྲེས་འཚོལ་ཞིབ།
བློ་རིག་གི་རྦ་རླབས་འོག་ལུ་ ལག་འཁོར་ཚུ་ཡང་ བློ་རིག་གི་ཕྱོགས་ལུ་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་ཡང་ འཕྲུལ་ཆས་ལ་ལུ་ཅིག་གི་ ལགཔ་འཁོར་ལོ་ཚུ་ ཚོར་འཕྲུལ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ མཉམ་འབྲེལ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ དུས་ཚོད་ངོ་མ་ནང་ བསྐོར་འཁོར་གྱི་གྲུ་ཟུར་དང་ མགྱོགས་ཚད་ དེ་ལས་ གཞན་མི་གནས་སྡུད་ཚུ་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ཚད་འཛིན་ལམ་ལུགས་ནང་ སྐྱེལ་བཙུགས་འབད་ཚུགསཔ་མ་ཚད་ ཅ་ཆས་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་པའི་སྐབས་ དྲི་ཇི་ཊལ་འཛིན་སྐྱོང་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན་པས། དཔེར་ན་ མཛོད་ཁང་དང་ བཅའ་སྒྲིག་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་ནང་ ལག་འཁོར་ཚུ་ ཡོངས་འབྲེལ་གྱི་ འཕྲུལ་རིག་དང་གཅིག་ཁར་ མཉམ་སྡེབ་འབད་དེ་ ལག་འཁོར་བསྒྱིར་མི་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་གི་ ལག་ལེན་གནས་སྡུད་ཚུ་ འཛིན་སྐྱོང་གི་ སྟེགས་བུ་ལུ་ མཉམ་སྒྲིག་འབད་ཚུགསཔ་ལས་ ལག་ལེན་བྱ་རིམ་ཚུ་ ཡར་དྲག་གཏང་ནི་དང་ ཅ་ཆས་ཉམས་བཅོས་འབད་ནི་གི་ སྔོན་དཔག་འབད་ནི་ལུ་ སྟབས་བདེ་ཏོག་ཏོ་ཨིན་པས།

(III) གློག་རིམ་ཚུ་གི་བརྒལ་-མངའ་ཁོངས་རྒྱ་སྐྱེད།
ལག་འཁོར་གྱི་ལག་ལེན་གྱི་ གནས་སྟངས་ཚུ་ དུས་རྒྱུན་དུ་ རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཡོད་མི་ ལཱ་གི་ས་སྒོ་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ འོས་འབབ་ཚུ་ སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ དངོས་གནས་དངོས་གནས་༼ཝི་ཨར་༽ ཅ་ཆས་ཚུ་གི་ བརྡ་སྟོན་ལག་ལེན་ནང་ལུ་ ལགཔ་འཁོར་ལོ་འདི་ ལག་ལེན་པའི་ཉམས་མྱོང་འདི་ཡར་དྲག་བཏང་ནི་གི་དོན་ལས་ དངོས་གཟུགས་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ་ནི་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ ལག་ལེན་པ་འདི་གིས་ དངོས་གནས་མཐོང་སྣང་ནང་ལུ་ ལགཔ་འཁོར་ལོ་བསྒྱིར་ཏེ་ དངོས་གཟུགས་ཐབས་འཕྲུལ་གྱི་ "ངོ་མ་" ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགསཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ ལག་འཁོར་འདི་ ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་སྒྲིག་དང་ སྒོ་སྒྲིག་ དེ་ལས་ སྒོ་སྒྲིག་ཚུ་ ལག་ཐོག་ལས་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།

ལག་འཁོར་བཟོ་གྲྭའི་ཁྲོམ་རའི་གནས་བབ་དང་གནས་སྡུད་ཤེས་རྟོགས།
(I) ཁྲོམ་རའི་ཚད་གཞི་དང་འཕེལ་རྒྱས།
འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ ལག་འཁོར་གྱི་ཁྲོམ་རའི་ཚད་གཞི་འདི་ ཡར་འཕར་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཚོང་འབྲེལ་ཞིབ་འཚོལ་ལས་སྡེ་ Statista གི་གནས་སྡུད་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༣ ལུ་ འཛམ་གླིང་ལག་འཁོར་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཚད་གཞི་འདི་ ཡུ་ཨེས་དྲོ་ལར་ཐེར་འབུམ་༡.༢༣ དེ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༨ ལུ་ ཡུ་ཨེས་དྲོ་ལར་ཐེར་འབུམ་༡.༦༨ ལུ་ ཡར་སེང་འགྱོ་ནི་ཨིནམ་ལས་ ལོ་བསྟར་གྱི་ ཡར་འཕར་ཚད་གཞི་འདི་ བརྒྱ་ཆ་༦.༥ དེ་ཅིག་འོང་ནི་ཨིན་མས། བཟོ་གྲྭའི་ས་ཁོངས་ནང་ དགོས་མཁོ་འདི་ ད་ལྟོ་ཡང་ ཁྲོམ་ར་གོང་འཕེལ་གྱི་ གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ བཟོ་གྲྭ་ཚུ་ནང་ འཕྲུལ་ཆས་བཟོ་བསྐྲུན་དང་ ནུས་ཤུགས་གསརཔ་ དེ་ལས་ ལག་འཁོར་མཐོ་དྲགས་དང་ ལཱ་འབད་ཚུགས་པའི་ ལག་འཁོར་གྱི་ དགོས་མཁོ་འདི་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

(༢) ལུང་ཕྱོགས་ཁྲོམ་རའི་བགོ་འགྲེམས།
ལུང་ཕྱོགས་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་མཐོང་ཚུལ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡ་-པེ་སི་ཕིག་ལུང་ཕྱོགས་འདི་ ལག་འཁོར་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་དང་ ཉོ་སྤྱོད་ཀྱི་ས་ཁོངས་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན། རྒྱ་ནག་དང་ཇ་པཱན་ དེ་ལས་ ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་བཟུམ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གིས་ བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་ལམ་ལུགས་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་ལག་འཁོར་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་ནང་ ཁག་ཆེ་བའི་བགོ་བཤའ་ཚུ་ བཟུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། བཟོ་སྐྲུན་རྒྱལ་ཁབ་གཙོ་བོ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ རྒྱ་ནག་ལུ་ ལག་འཁོར་བཟོ་སྐྲུན་འབད་མི་ ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁོང་གི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་གིས་ ནང་འཁོད་ཀྱི་ མཁོ་འདོད་ཚུ་ གྲུབ་ཚུགསཔ་མ་ཚད་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ ཁྲོམ་ཁར་ཡང་ འབོར་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ༢༠༢༣ ལོར་རྒྱ་ནག་གི་ལག་འཁོར་ཕྱིར་གཏོང་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་ ༣༢༠ ཟིན་ཡོད། ཡུ་རོབ་དང་ཡུ་ཨེས་ཨེ་ལུ་ མཐོ་རིམ་-ལག་འཁོར་དང་ རང་མོས་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ ཞིབ་འཚོལ་དང་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་ལུ་ ཁེ་ཕན་ཡོདཔ་ལས་ བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་ཚུ་གི་ དམིགས་བསལ་དགོས་མཁོ་ཚུ་ མཁའ་འགྲུལ་དང་ མཐོ་རིམ་-སྨན་བཅོས་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་ གྲུབ་ཚུགསཔ་བཟོ་ནི་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན། མཁའ་དབྱིངས་ས་ཁོངས་ནང་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་མཐོ་རིམ་-མཐའ་མའི་ལག་འཁོར་ལས་སྡེ་ཚུ་གི་ཁྲོམ་རའི་བགོ་བཤའ་འདི་ བརྒྱ་ཆ་༤༠ལས་བརྒལ་ཡོདཔ་ཨིན།

(༣) འགྲན་རྩོད་ཀྱི་དཔེ་རིས་དང་ ཁྱད་ལྡན་ལས་ཁུངས།
ལག་འཁོར་གྱི་ཁྲོམ་ར་འདི་ དོ་འགྲན་ཅན་ཅིག་ཨིན། ཚད་ལྡན་གྱི་ལག་འཁོར་བཟོ་སྐྲུན་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་ ལས་སྡེ་སྦོམ་-ཡོདཔ་མ་ཚད་ རང་མོས་དང་ ཐོན་སྐྱེད་མཐོ་དྲགས་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་ ཁྱད་འཕགས་ལས་སྡེ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ལས་སྡེ་ ཇར་མ་ནིའི་ Elesa+Ganter བཟུམ་གྱི་ བཟོ་གྲྭའི་ལག་འཁོར་ཚུ་ མཐོ་དྲགས་དང་ སྤུས་ཚད་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལོ་རེའི་ཡོང་འབབ་ཡུ་རོབ་སྒོར་ས་ཡ་༡༥༠ ལས་བརྒལ་བའི་མཐོ་རིམ་-འཕྲུལ་ཆས་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་ ཁྲོམ་རའི་བགོ་བཤའ་མཐོ་དྲགས་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་ལས་སྡེ་ དཔེར་ན་ ཞེ་ཇིང་མའི་ཊི་འཕྲུལ་ཆས་ཀུང་སི་གིས་ ཟད་འགྲོ་གི་ཁེ་ཕན་དང་ མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ ལན་འདེབས་འབད་ཚུགས་པའི་ ལྕོགས་གྲུབ་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ སྤྱིར་བཏང་འཕྲུལ་ཆས་ལག་འཁོར་གྱི་ ཁྲོམ་ཁར་ དབང་ཤུགས་ཆེ་བའི་ གོ་གནས་བཟུང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་དང་དུས་མཚུངས་ ཁོང་གིས་ ཞིབ་འཚོལ་དང་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་མ་རྩ་ཡང་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ ཡར་སེང་འབད་དེ་ མཐོ་རིམ་-མཐའ་མའི་ཁྲོམ་ཁར་ འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ༢༠༢༣ ལོར་ཁོང་ཚོའི་མཐོ་ཤོས་-མཐའ་མའི་ལག་འཁོར་ཚོང་ལས་ཡོང་འབབ་བརྒྱ་ཆ་ ༢༥ ཟིན་ཡོད།
འོག་གི་འདི་ལག་འཁོར་-འབྲེལ་ཡོད་ཁྲོམ་རའི་གནས་སྡུད་ཀྱི་ཐིག་ཁྲམ་འཇམ་སམ་ཅིག་ཨིན།

མཇུག༌དོན
ལག་འཁོར་འདི་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་མཐོང་རུང་ བཟོ་གྲྭའི་ཐོན་སྐྱེད་དང་ ཞི་བའི་མི་ཚེ་ དེ་ལས་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཡོད་མི་ ལཱ་ཚུ་ནང་ཡང་ ཁག་ཆེ་བའི་འགན་ཁུར་འབགཔ་ཨིན། བཟོ་གྲྭའི་ཚད་གཞི་ཚུ་ གཏན་གཏན་སྦེ་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི་ལས་ ཉིན་བསྟར་གྱི་ལཱ་སྟབས་བདེ་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ནི་ལུ་ རང་ལུགས་ཀྱི་ལག་ལེན་ལས་ རིག་པ་ཅན་དང་ ཁྱབ་ཁོངས་གསར་བཏོད་ཚུན་ཚོད་ ལག་འཁོར་འདི་ དུས་ཚོད་ཀྱི་དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་ཏེ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ ཤུགས་ཅན་སྦེ་ སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ ཚན་རིག་དང་འཕྲུལ་རིག་ཚུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་བའི་བསྒང་ལས་ ལག་འཁོར་འདི་གིས་ མི་དང་ཅ་ཆས་ ལམ་སྲོལ་དང་ གསར་བཏོད་ཀྱི་བར་ན་ ཁག་ཆེ་བའི་ འབྲེལ་མཐུན་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་མ་འདྲཝ་ཚུ་ འཇོན་ཐངས་ཅན་དང་ རིག་པ་ཅན་གྱི་ཕྱོགས་ལུ་ གོང་འཕེལ་གཏང་ཚུགས་པའི་ རེ་བ་བསྐྱེདཔ་ཨིན་མས། འདི་ལུ་འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་དོ་སྣང་དང་-གཏིང་ཟབ་པའི་འཚོལ་ཞིབ་འབད་དགོཔ་ཨིན།